| تبليغات | X |
|
این وبلاگ محملی برای رفع تشنگی من از ادبیات معاصر است
|
ماه _
كه پشت ابر پنهان
نمي شود
پيش چشمان شما
شتر سواري
آنهم دولٌا دولٌا
با اين همه حرف توي آستين
قلمبه
شيره هم بمالي توي سر
من :راي مي دهم
تو : راي مي دهي
او :دولٌا_
شتر سواري كه دولٌا دولٌا نمي شود
با اينهمه الاغ
ديگر دل و دماغ،
هيسسسسسسسسس!!!
روي سيم انبوه كلاغ
زير سيم انبوه الاغ:تو
گاو :من
پلنگ هم كه ديگر گربه .
نگاه:
هر یک از رمان های کوندرا ، اثری است که بحث روی هر یک از شاخه ها و زیر ساخت های تکنیکی و مضمونی آن چه شخصیت پردازی چه زبان چه تم های اصلی رمان و… خود دنیائی بسیار وسیع تر از خود کتاب در پی خواهد داشت.سعی نگارنده نیز در این مقال تنهابه گردشی کوتاه در دنیای رمان است؛و آنچه در پی می آید اصلن مدعای نقد به معنای تخصصی آن نیست،که تنها اشاره ایست گذرا و بس.
هویت – میلان کوندرا – ترجمه پرویز همایون فر –نشر قطره 1382
رمان هویت پازلی است که با حرکت جهت یافتن نشانی یک هتل در شهری ساحلی شروع می شود و بلافاصله قهرمان زن داستان به هتل و سپس به ساحل می رود.
«چمدان کوچکش را در اتاق گذاشت ،بیرون رفت و پس از گردشی کوتاه در خیابانهای ناشناس به رستوران برگشت» در همین سطر خواننده بلافاصله وارد فضائی می شود که برای اونیز مانند شخصیت زن محوری داستان ناشناس است و همینطور با فضاسازی و وارد کردن شخصیت های جدیدتر مخاطب سریعتر از آنکه خودش بفهمد وارد متن می شود و در بحران های پیش روی شخصیت ها شریک می شود.جائی که دو زن پیشخدمت از گم شدن شوهر خانواده ای صحبت می کنند و شانتال (شخصیت زن محوری)به این فکر می کند که اگر ناگهان ژان مارک(شخصیت مرد محوری)را از دست بدهد،چه خواهد کرد.و این شگرد به زعم نگارنده در جای جای رمان تکرار می شود که با دستمایه قرار دادن یک اتفاق بیرونی کوندرا به درون انسان نقب می زند ویکی از سوال های اصلی هستی انسان را مورد کند و کاو قرار می دهد.سوال هلئی نظیر :ملال ، رویا، جسم، روان، سوتفاهم ، دوستی و ...عشق و هویت.
با نمونه هائی می توان این دغدغه هارا در رمان بهتر لمس کرد: زمانی که شانتال در خواب شوهر سابقش را می بیند و حتی زن جدید اورا که در عالم رویا در هویتش هیچ مشکلی ندارد و می خواهد به زور او را ببوسد و به واقع همین بوسه بود که او را از خواب پراند.«ناراحتی و تشویشی که رویا بر انگیخت چنان شدید بود که شانتال می کوشید تا علت آنرا دریابد او می اندیشید که آنچه اینچنین آشفته اش کرده حذف زمان حال است حذفی که رویا انجام داده؛زیرا او با شور و شوق به اکنون خویش پیوند خورده است،اکنونی که به هیچ قیمت آنرا نه با گذشته ونه با آینده عوض نمی کند.»
این چند سطر دقیقن تصور شانتال بود که در متن آمده و مخاطب بدون اینکه بفهمد مورد بمباران نگره های فلسفی کوندرا قرار می گیرد بی آنکه لحظه ای همذات پنداری خود با شخصیت شانتال را از دست بدهد یا این نگره های فلسفی از متن بیرون بزند.
«از این رو است که او رویا را دوست ندارد.رویاها دوره های متفاوت آدمی را یکسان می نمایند» رویاها اعتبار زمان حال را،با انکار موقعیت ممتازش از میان می برند.زمانی که از ملال سخن به میان می آیدباز هم به همین ترفند واین بار با زاویه دید ژان مارک ،در حین رفتن به سوی دریا . با دیدن دختری جوان با شلوار جین و پیراهن آستین کوتاه کنار اتوبوس که خودش را مثل اینکه می رقصید بدون شور و حرارت زیاد ولی آشکارا پیچ و تاب می داد.«زان مارک هنگامی که کاملن به او نزدیک شد دهان باز اورا دید :دختر به نحوی طولانی و سیری ناپذیر خمیازه می کشید،ژان مارک گفت:او می رقصد و ملول است.به سد رسید ،دو سطح پائین تر،روی پلاژ مردانی را دید که بادبادک هوا میکردند،آنان با شور و شوقی کودکانه به این کار می پرداختند و ژان مارک یاد نظریه قدیمی خود افتاد:سه نوع ملال وجود دارد؛ملال انفعالی:دختر جوانی که می رقصد و خمیازه می کشد؛ملال فعال: دوستداران بادبادک ؛ملال سرکش:جوانانی که اتومبیل ها را می سوزانند و ویترین ها را می شکنند.»
و این چنین یکی دیگر از قطعه های این پازل چیده می شود ؛وبه همین شکل رمان با اتفاقاتی که برای دو شخصیت اصلی –شانتال و ژان مارک-پیش می آید به پیش رانده می شود.و این داستان های فرعی از هم می گذرند و مخاطب صداهائی تازه و نگاههائی متداخل که گاه حتی شک می کند کدام صدا مربوط به کدام شخصیت است و شک می کند آیا این صدا یا این نگاه را قبلن جائی ندیده آیا این شخصیت خودش نیست که نویسنده کشف کرده و دچار تردید می شود درباره واقعی بودن یا نبودن شخصیت ها ،اتفاقات موجود در متن رمان و نیز فرا متن خودش و متن زندگیش. و این بی شک یکی از شگرد های کوندرا است.
او در گفتگوئی که با مجله نوول اسپرواتور به مناسبت انتشار رمان هویت داشته و در مقدمه کتاب هویت چاپ نشر قطره آمده ، می گوید:هر رمان نویس باید از دو فرمان اطاعت کند:نخست فقط آن چیزی را بگوید که تا کنون نگفته است،دوم آنکه همواره در جستجوی قالبی نو باشد ونیز می افزاید:با این همه، جستجوی چیزی نو حد و حدودی دارد و اگر رمان نویس بخواهد از حد و حدود خویشتن فراتر رود،اصالت خود را از دست می دهد...
دایره جادوئی چند مضمون ، یعنی چند مضمون وجودی ، ذهن اورا در سراسر زندگیش فرا می گیردو حتی دلیل و علت نوشتن را برایش به وجود می آورد؛ کافکا را اگرمجبور می کردند در باره زشتی های جنگ رمان بنویسد ،همچون شاگرد کوچک تنبلی ناکام می ماند ، زیرا جدا از یگانه مضمون هائی که او را مسحور می ساختند.مضمون هائی که رمان های بزرگ او به ما می شناسانند، هنرش ،تخیلش و اصالتش بی درنگ او را ترک می کردند.
کوندرا شکل و قالب رمان هایش تا سال 88 به زبان موسیقی همچون هنر( سونات)و شکل و قالب رمان های جدیدش را همچون هنر(فوگ)توصیف میکند؛کمپوزیسیونی بزرگ (سونات)با چندین موومان متضاد،جای خود را به کمپوزیسیونی کوتاهتر (فوگ)می دهد که تنها از یک بلوک تقسیم ناپذیر تشکیل می شود.به دیگر سخن رمان های پیشین دارای چند بخش بزرگ (هفت بخش)با مضمون ها و موضوعات متفاوت اند در حالی که رمان هویت ساختاری متشکل از بخش های فراوان با مضمون ها و موضوعات مشابه است.کوندرا خواهان آن است است که زبانش ساده دقیق و شفاف باشد؛و در همه زبان ها این خصوصیت را حفظ کند .به نظر او اندیشه و زبان بیان اندیشه درقالب رمان باید شاعرانه باشد و عالیترین خواست های شعر (جستجوی زیبائی، اهمیت خاص هر کلمه، ملودی متن و بدیع بودن همه جزئیات)را تحقق بخشد.رمان باید در بخش های تفکر آمیزش گه گاه به نغمه و ترانه تبدیل شود.
مضمون های هستی انسان در رمان به صورت کلمه های بنیادین یا کلمه های کلیدی متجلی می شوند و ژرفای احساسات و تفکرات قهرمانان آنرا می نمایانند.رمان نویس می کوشد تا این کلمات بنیادین را در موقعیت های بدیع بپروراند و به صورت مقوله های هستی در آورد؛ و این چنین رمان هویت بر مبنای زندگی شانتال و ژان مارک پیش می رود. آن ها یکدیگر را دوست دارند ،شریک زندگی یکدیگرند و جهانی را که نمی پسندند تنها در پرتو عشق خویش تاب می آورند.روزی شانتال بی آنکه درست مفهوم آنرا بداند می گوید:مرد ها دیگر برای دیدن من سر بر نمی گردانند.و ژان مارک ناراحت و شگفت زده می کوشد تا احساس و اندیشه شانتال را دریابد،او هر چند در آغاز احساس حسادت به او دست می دهد ولی سر انجام عشقش چیره می شود و به نظرش می رسد که شانتال از غم و اندوه پیر شدن سخن می گوید.بنابراین برای اینکه او را از افسردگی برهاند،زیر نقاب یک نفر بیگانه برایش نامه می نویسد:«من همچون جاسوس شما را دنبال می کنم،شما زیبا هستید ،خیلی زیبا و از آنجا که روز های بعد هم او را دستخوش ناامیدی و فکر می بیند ،به نوشتن نامه ادامه می دهد.این نامه ها شانتال را افسون می کند و تمایلات دوران جوانی اش را باز می گرداند ، بدین سان زمینه سوتفاهم به وجود می آید و بر رابطه آنها تاثیر می گذارد.ژان مارک درباره هویت شانتال دچار تردید می شود. به نظرش می رسدکه شانتال زنی نیست که دوستش می دارد و در وجودش چهره زنی بیگانه را می بیند.خیال میکند که درباره هویت شانتال اشتباه کرده است و زن محبوب او دیگر برایش وجود ندارد.شانتال نیز از جاسوس بازی ژان مارک سر در نمی آورد و اورا ریاکار و نابکار می پندارد و زندگی مشترکشان را بی معنا می بیند.واکنش شانتال که نشان از سنگدلی و بی رحمی او دارد ژان مارک را سخت می آزارد و اندوه وجودش را فرا می گیرد.آنان از درک یکدیگر عاجز می مانند و تفاهم خود را از دست می دهند.زندگی شانتال و ژان مارک سرانجام به گونه ای نامحسوس به رویائی شوم تبدیل می شود.این رویا توانفرسا و وحشت انگیز است و فضائی کافکائی می آفریند.شانتال احساس می کند که می خواهند خویشتن وی را از وی بگیرند و سرنوشتش را از او بربایند.و در میان اشخاص ناشناس رهایش کنند.ژان مارک توان دور ماندن از شانتال را ندارد،به دنبالش روان می شود تا او را باز یابد و یاریش دهد،زیرا خوب می داند که« شانتال هیچ کس دیگری را در این جهان ندارد ،هیچ کس دیگری در هیچ جای جهان» رمان نویس در آخر رمان از خود می پرسد چه کسی رویا دیده است؟و از آغاز کدام لحظه زندگی واقعی آنها بدل به این وهم و خیال شوم شده است؟پاسخ را هیچ کس نمی داند.
در پایان بخش پایانی مقدمه دکتر همایون فر در رمان هویت را می توان خوانش کرد:که رمان کوندرا را باید با ذوق شاعرانه و شوق برای درک معمای وجودی انسان خواند و باز خواند و در آن تامل بسیار کرد.
