زهرآب

zoharab — Fri, 31 Jul 2009 20:22:25 GMT

تو هوار شدی توی نمی خواستم

این شهر کلانترش کجاست؟!

شوخی یا جدی قور باغه ها شهر را به هفت تیر کشیده اند.

شهرداری هر چه هنر داشته

ریخته پای چشمه کیله

از ترانه های عوام پسند تا ...

گوشواره های پل رضاخانی

همه را ریخته

پای چشمه کیله لنگ است.

لازم نیست ملا صدرا خوانده باشی

که بفهمی: مرگ افتاده توی کمرت ، قرش گرفته.

این نمایش به اجرائی تازه نیاز داشت!!!

سپاس ازحضور افتخاری جنابعالی ،دوست عزیز.

نگاه

zoharab — Tue, 28 Jul 2009 15:09:15 GMT

نگاه

هر یک از رمان های کوندرا ، اثری است که بحث روی هر یک از شاخه ها و زیر ساخت های تکنیکی و مضمونی آن چه شخصیت پردازی چه زبان چه تم های اصلی رمان و… خود دنیائی بسیار وسیع تر از خود کتاب در پی خواهد داشت.سعی نگارنده نیز در این مقال تنهابه گردشی کوتاه در دنیای رمان است؛و آنچه در پی می آید اصلن مدعای نقد به معنای تخصصی آن نیست،که تنها اشاره ایست گذرا و بس.

جهالت – میلان کوندرا – ترجمه آرش حجازی – نشر کاروان 1381

رمان جهالت مثل اکثر رمان های دیگری که از کوندرا خوانده ایم حول دو شخصیت می چرخد و یک چرخه از زندگی آنها به نقد کشیده می شود. چرخه ای که تصویری کلی از زندگی حال شخصیت ها را می نمایاند که می توان گذشته را بطور پررنگ و آینده ای کم رنگ را که بیشتر از خود رمان ،مخاطب در ذهنش ترسیم خواهد کرد را بنمایاند. در این رمان سیر تحول و شناخت شخصیت ها از میان دیدار ها صحبت های پراکنده و روابط عاشقانه با پس زمینه یاد آوری خاطرات گذشته شکل گرفته و نمایان می شوند.

کوندرا همواره دغدغه پرسش های اساسی هستی شناسانه را با در نظر گرفتن پاسخ هائی که حوزه فرهنگی اروپا برای آن در نظرگرفته مطرح می کند ودر پیوند با روند قصه این پرسش ها گاه چنان بار معنائی عمیقی می یابند که وارد حوزه پدیدار شناسی فلسفی می شوند.و این خصیصه باعث می شود برخی آثار او را رمان فلسفی بنامند.حال آنکه عده ای عقیده دارند حوزه رمان و ادبیات داستانی حوزه ای کاملن مستقل از فلسفه است.اما بی شک این هردو با تمام وجود از هم متاثر و دادوستدی ابدی هستند. کوندرا یکی از فعالان حوزه ادبیات داستانی است که در حاضر کردن تفکرو فلسفه در اثر خویش بسیار ماهر است.

در رمان جهالت نویسنده در فصل دوم کتاب توضیح می دهد که "ندانستن" معادل "دلتنگ شدن" است و برای همین در پس زمینه ماجراهای دو شخصیت اصلی رمان(ایرنا و یوزف)نوستالوژی است:درد جهل، آگاهی براینکه دور از آن ها خبری هست که از آن بی خبرند. و این جهالت در انتهای رمان در خلال یک ملاقات عاشقانه میان ایرنا و یوزف روشن می شود،که حتی خودشان هم به یاد نمی آورند که بوده اند و حتی شاید نادیده می گیرندکه چه کسانی هستند.

شاید بد نیست دوباره به ابتدای رمان برگردیم وبا ساختی که کوندرا در جهالت پیش رفته همراه شویم:

رمان اینگونه آغاز می شود:-هنوز که اینجائی ؟چه کار می کنی؟لحن سیلوی بد نبود اما مهربان هم نبود ، عصبی بود.

- ایرنا پرسید:مگر بناست کجا باشم؟

- خب در کشور خودت !

- مگر در کشور خودم نیستم؟

البته سیلوی نمی خواست ایرنا را از فرانسه بیرون کند،همین طور نمی خواست به ایرنا القا کند که یک خارجی ناپذیرفته است...

یک ورودی با گفتگوئی که در آن مکان حادثه و زمان حادثه و تا حدودی شخصیت زن محوری رمان برای خواننده مشخص می شود. و ناخودآگاه خواننده خیلی سریع به دل رمان پرتاب می شود و این حالت غافگیرانه و گیج کننده زمانی شدت می یابد که درست در فصل دوم نویسنده به زبانشناسی رو می کند و نوستالوژی را در زبانهای مختلف ریشه یابی می کند:«در زبان یونانی ، برای بیان بازگشت از واژه nostos استفاده می شودalgos به معنای رنج کشیدن است. پس nostalgia رنج بردن ناشی از آرزوی ناکام بازگشت است. پیش تر اروپائی ها ...وهمینطور ادامه می دهد تا ... ادیسه ، حماسه ای که بنیان گذار نوستالوژی شد ، در اوان زایش فرهنگ باستانی یونان به دنیا آمد ؛بر آن تامل کنیم :اولیس بزرگترین ماجراجوی تمام اعصار، ... وهمینطور ادامه می دهد واز ماجرای جنگ سه ساله اولیس با تروا ، میل بازگشت به سرزمین مادری اش ایتاکا و اقامت هفت ساله اش حال چه به عنوان گروگان ، چه معشوقه، نزد الهه دریا کالیپو و آوردن پایان منظومه پنجم ادیسه که اولیس از پنلوپه همسرش صحبت می کند.؛و آنگاه دوباره به ایرنا بر می گردد و تنها با اشاره ای گذرا به او دوباره به ادیسه می پردازد و اینجا مخاطب احساس میکند با مقدمه یا بهتر بگویم با پیش گفتار کتاب سر و کار دارد و این تردید زمانی که کوندرا در فصل سوم به واکاوی تاریخ و حوادث طی شده از جنگ جهانی اول 1914تا نابودی کمونیسم1989 می پردازد و طی آن اشاراتی هم به واسکاسل شاعر چک و شونبرگ آهنگ ساز آلمانی (او اهل وین بود ولی همیشه خود را آلمانی می دانست –به علت یهودی بودن در1936 تبعید شد)ادامه پیدا می کند . ولی در فصل چهارم مخاطب تازه می فهمد این یک مقدمه نبود ولی در واقع نمی فهمد که این سه فصل واقعن مقدمه ای بودند که شاید کوندرا می توانست قبل از شروع داستان به آن بپردازد که البته با زیرکی خاصی این کار را هم کرد. و زمانی مخاطب به این مطلب پی می برد که رمان به اتمام می رسد و می فهمد این تک گوئی های داخل رمان ،تاریخ نگاری ها ، شخصیت هائی که جای جای رمان ظاهر می شوند همه اشاراتی که به ادیسه هومر می شود همه و همه دست مایه رمانی شد که پیش روی اوست.

رمانی که با بازگشت ایرنا به کشورش چک آغاز می شود وما با دغدغه های زنی روبرو می شویم که همیشه دیگران به او تحمیل شده اند و او هیچ کس را خودش انتخاب نکرده بود ، همیشه انتخاب شده بود،حتی مهاجرتش به فرانسه و فرار ازکشورش چک نیز به خاطر شوهرش بود و دسیسه های مادرش.و بازگشت به چک پس از فروپاشی کمونیسم باز به او تحمیل می شود و زمانی که بر می گردد ،می فهمد این همان جائی نیست که او می خواهد و مادرش، رئیس اداره اش گوستاف که نقش نامزدش را به عهده گرفته و دوستان دوره دبیرستانش که در چک می بیند ، همه وهمه به او تحمیل شده اند. حتی زمانی که خودش یوزف را انتخاب می کند مردی که به نوعی در طول داستان خواننده شباهت هائی بین او و ایرنا می یابد پس از پایان عشق بازیشان پی می برد یوزف اصلن او را نشناخته بود.

- تو نمی دانی من کیم؟!

- با لحنی ناشیانه جواب می دهد : چطور؟

- پس بگو اسمم چیست؟

مرد خاموش می ماند.

-اسمم چیست؟بگو اسمم چیست؟

- اسم ها چه اهمیتی دارند؟

- هیچ وقت مرا به اسمم صدا نزده ای ! تو مرا نمی شناسی

- چه می گوئی؟

- کجا با هم آشنا شدیم؟من کی ام؟

مرد می خواهد آرامش کند، دستش را می گیرد ، زن او را پس می زند:

- نمی دانی کی ام!با یک زن ناشناس خوابیده ای ! از یک سو تفاهم استفاده کرده ای مرا با یک...

روی تخت می افتد و می زند زیر گریه و همانطور می خوابد.

در پایان داستان مرد را می بینیم که از پنجره بیرون را نگاه می کند و نگاهش به گذشته بر می گردد ویاد همسر درگذشته اش می افتد.

نکته ای که در پایان باید به آن اشاره کرد؛نقل قولی است از ناشر :عذرهای اخلاقی فراوان بجا یا نابجا ئی است که سبب می شود کوندرائی که فارسی زبانان می شناسند ، چیزی کاملن متفاوت از کوندرای اصلی باشد.

شعر

zoharab — Tue, 16 Jun 2009 22:47:08 GMT

ماه _

كه پشت ابر پنهان

نمي شود

پيش چشمان شما

شتر سواري

آنهم دولٌا دولٌا

با اين همه حرف توي آستين

قلمبه

شيره هم بمالي توي سر

من :راي مي دهم

تو : راي مي دهي

او :دولٌا_

شتر سواري كه دولٌا دولٌا نمي شود

با اينهمه الاغ

ديگر دل و دماغ،

هيسسسسسسسسس!!!

روي سيم انبوه كلاغ

زير سيم انبوه الاغ:تو

گاو :من

پلنگ هم كه ديگر گربه .

مقاله

zoharab — Tue, 16 Jun 2009 22:44:51 GMT

نگاه:

هویت – میلان کوندرا – ترجمه پرویز همایون فر –نشر قطره 1382

رمان هویت پازلی است که با حرکت جهت یافتن نشانی یک هتل در شهری ساحلی شروع می شود و بلافاصله قهرمان زن داستان به هتل و سپس به ساحل می رود.

«چمدان کوچکش را در اتاق گذاشت ،بیرون رفت و پس از گردشی کوتاه در خیابانهای ناشناس به رستوران برگشت» در همین سطر خواننده بلافاصله وارد فضائی می شود که برای اونیز مانند شخصیت زن محوری داستان ناشناس است و همینطور با فضاسازی و وارد کردن شخصیت های جدیدتر مخاطب سریعتر از آنکه خودش بفهمد وارد متن می شود و در بحران های پیش روی شخصیت ها شریک می شود.جائی که دو زن پیشخدمت از گم شدن شوهر خانواده ای صحبت می کنند و شانتال (شخصیت زن محوری)به این فکر می کند که اگر ناگهان ژان مارک(شخصیت مرد محوری)را از دست بدهد،چه خواهد کرد.و این شگرد به زعم نگارنده در جای جای رمان تکرار می شود که با دستمایه قرار دادن یک اتفاق بیرونی کوندرا به درون انسان نقب می زند ویکی از سوال های اصلی هستی انسان را مورد کند و کاو قرار می دهد.سوال هلئی نظیر :ملال ، رویا، جسم، روان، سوتفاهم ، دوستی و ...عشق و هویت.

با نمونه هائی می توان این دغدغه هارا در رمان بهتر لمس کرد: زمانی که شانتال در خواب شوهر سابقش را می بیند و حتی زن جدید اورا که در عالم رویا در هویتش هیچ مشکلی ندارد و می خواهد به زور او را ببوسد و به واقع همین بوسه بود که او را از خواب پراند.«ناراحتی و تشویشی که رویا بر انگیخت چنان شدید بود که شانتال می کوشید تا علت آنرا دریابد او می اندیشید که آنچه اینچنین آشفته اش کرده حذف زمان حال است حذفی که رویا انجام داده؛زیرا او با شور و شوق به اکنون خویش پیوند خورده است،اکنونی که به هیچ قیمت آنرا نه با گذشته ونه با آینده عوض نمی کند.»

این چند سطر دقیقن تصور شانتال بود که در متن آمده و مخاطب بدون اینکه بفهمد مورد بمباران نگره های فلسفی کوندرا قرار می گیرد بی آنکه لحظه ای همذات پنداری خود با شخصیت شانتال را از دست بدهد یا این نگره های فلسفی از متن بیرون بزند.

«از این رو است که او رویا را دوست ندارد.رویاها دوره های متفاوت آدمی را یکسان می نمایند» رویاها اعتبار زمان حال را،با انکار موقعیت ممتازش از میان می برند.زمانی که از ملال سخن به میان می آیدباز هم به همین ترفند واین بار با زاویه دید ژان مارک ،در حین رفتن به سوی دریا . با دیدن دختری جوان با شلوار جین و پیراهن آستین کوتاه کنار اتوبوس که خودش را مثل اینکه می رقصید بدون شور و حرارت زیاد ولی آشکارا پیچ و تاب می داد.«زان مارک هنگامی که کاملن به او نزدیک شد دهان باز اورا دید :دختر به نحوی طولانی و سیری ناپذیر خمیازه می کشید،ژان مارک گفت:او می رقصد و ملول است.به سد رسید ،دو سطح پائین تر،روی پلاژ مردانی را دید که بادبادک هوا میکردند،آنان با شور و شوقی کودکانه به این کار می پرداختند و ژان مارک یاد نظریه قدیمی خود افتاد:سه نوع ملال وجود دارد؛ملال انفعالی:دختر جوانی که می رقصد و خمیازه می کشد؛ملال فعال: دوستداران بادبادک ؛ملال سرکش:جوانانی که اتومبیل ها را می سوزانند و ویترین ها را می شکنند.»

و این چنین یکی دیگر از قطعه های این پازل چیده می شود ؛وبه همین شکل رمان با اتفاقاتی که برای دو شخصیت اصلی –شانتال و ژان مارک-پیش می آید به پیش رانده می شود.و این داستان های فرعی از هم می گذرند و مخاطب صداهائی تازه و نگاههائی متداخل که گاه حتی شک می کند کدام صدا مربوط به کدام شخصیت است و شک می کند آیا این صدا یا این نگاه را قبلن جائی ندیده آیا این شخصیت خودش نیست که نویسنده کشف کرده و دچار تردید می شود درباره واقعی بودن یا نبودن شخصیت ها ،اتفاقات موجود در متن رمان و نیز فرا متن خودش و متن زندگیش. و این بی شک یکی از شگرد های کوندرا است.

او در گفتگوئی که با مجله نوول اسپرواتور به مناسبت انتشار رمان هویت داشته و در مقدمه کتاب هویت چاپ نشر قطره آمده ، می گوید:هر رمان نویس باید از دو فرمان اطاعت کند:نخست فقط آن چیزی را بگوید که تا کنون نگفته است،دوم آنکه همواره در جستجوی قالبی نو باشد ونیز می افزاید:با این همه، جستجوی چیزی نو حد و حدودی دارد و اگر رمان نویس بخواهد از حد و حدود خویشتن فراتر رود،اصالت خود را از دست می دهد...

دایره جادوئی چند مضمون ، یعنی چند مضمون وجودی ، ذهن اورا در سراسر زندگیش فرا می گیردو حتی دلیل و علت نوشتن را برایش به وجود می آورد؛ کافکا را اگرمجبور می کردند در باره زشتی های جنگ رمان بنویسد ،همچون شاگرد کوچک تنبلی ناکام می ماند ، زیرا جدا از یگانه مضمون هائی که او را مسحور می ساختند.مضمون هائی که رمان های بزرگ او به ما می شناسانند، هنرش ،تخیلش و اصالتش بی درنگ او را ترک می کردند.

کوندرا شکل و قالب رمان هایش تا سال 88 به زبان موسیقی همچون هنر( سونات)و شکل و قالب رمان های جدیدش را همچون هنر(فوگ)توصیف میکند؛کمپوزیسیونی بزرگ (سونات)با چندین موومان متضاد،جای خود را به کمپوزیسیونی کوتاهتر (فوگ)می دهد که تنها از یک بلوک تقسیم ناپذیر تشکیل می شود.به دیگر سخن رمان های پیشین دارای چند بخش بزرگ (هفت بخش)با مضمون ها و موضوعات متفاوت اند در حالی که رمان هویت ساختاری متشکل از بخش های فراوان با مضمون ها و موضوعات مشابه است.کوندرا خواهان آن است است که زبانش ساده دقیق و شفاف باشد؛و در همه زبان ها این خصوصیت را حفظ کند .به نظر او اندیشه و زبان بیان اندیشه درقالب رمان باید شاعرانه باشد و عالیترین خواست های شعر (جستجوی زیبائی، اهمیت خاص هر کلمه، ملودی متن و بدیع بودن همه جزئیات)را تحقق بخشد.رمان باید در بخش های تفکر آمیزش گه گاه به نغمه و ترانه تبدیل شود.

مضمون های هستی انسان در رمان به صورت کلمه های بنیادین یا کلمه های کلیدی متجلی می شوند و ژرفای احساسات و تفکرات قهرمانان آنرا می نمایانند.رمان نویس می کوشد تا این کلمات بنیادین را در موقعیت های بدیع بپروراند و به صورت مقوله های هستی در آورد؛ و این چنین رمان هویت بر مبنای زندگی شانتال و ژان مارک پیش می رود. آن ها یکدیگر را دوست دارند ،شریک زندگی یکدیگرند و جهانی را که نمی پسندند تنها در پرتو عشق خویش تاب می آورند.روزی شانتال بی آنکه درست مفهوم آنرا بداند می گوید:مرد ها دیگر برای دیدن من سر بر نمی گردانند.و ژان مارک ناراحت و شگفت زده می کوشد تا احساس و اندیشه شانتال را دریابد،او هر چند در آغاز احساس حسادت به او دست می دهد ولی سر انجام عشقش چیره می شود و به نظرش می رسد که شانتال از غم و اندوه پیر شدن سخن می گوید.بنابراین برای اینکه او را از افسردگی برهاند،زیر نقاب یک نفر بیگانه برایش نامه می نویسد:«من همچون جاسوس شما را دنبال می کنم،شما زیبا هستید ،خیلی زیبا و از آنجا که روز های بعد هم او را دستخوش ناامیدی و فکر می بیند ،به نوشتن نامه ادامه می دهد.این نامه ها شانتال را افسون می کند و تمایلات دوران جوانی اش را باز می گرداند ، بدین سان زمینه سوتفاهم به وجود می آید و بر رابطه آنها تاثیر می گذارد.ژان مارک درباره هویت شانتال دچار تردید می شود. به نظرش می رسدکه شانتال زنی نیست که دوستش می دارد و در وجودش چهره زنی بیگانه را می بیند.خیال میکند که درباره هویت شانتال اشتباه کرده است و زن محبوب او دیگر برایش وجود ندارد.شانتال نیز از جاسوس بازی ژان مارک سر در نمی آورد و اورا ریاکار و نابکار می پندارد و زندگی مشترکشان را بی معنا می بیند.واکنش شانتال که نشان از سنگدلی و بی رحمی او دارد ژان مارک را سخت می آزارد و اندوه وجودش را فرا می گیرد.آنان از درک یکدیگر عاجز می مانند و تفاهم خود را از دست می دهند.زندگی شانتال و ژان مارک سرانجام به گونه ای نامحسوس به رویائی شوم تبدیل می شود.این رویا توانفرسا و وحشت انگیز است و فضائی کافکائی می آفریند.شانتال احساس می کند که می خواهند خویشتن وی را از وی بگیرند و سرنوشتش را از او بربایند.و در میان اشخاص ناشناس رهایش کنند.ژان مارک توان دور ماندن از شانتال را ندارد،به دنبالش روان می شود تا او را باز یابد و یاریش دهد،زیرا خوب می داند که« شانتال هیچ کس دیگری را در این جهان ندارد ،هیچ کس دیگری در هیچ جای جهان» رمان نویس در آخر رمان از خود می پرسد چه کسی رویا دیده است؟و از آغاز کدام لحظه زندگی واقعی آنها بدل به این وهم و خیال شوم شده است؟پاسخ را هیچ کس نمی داند.

در پایان بخش پایانی مقدمه دکتر همایون فر در رمان هویت را می توان خوانش کرد:که رمان کوندرا را باید با ذوق شاعرانه و شوق برای درک معمای وجودی انسان خواند و باز خواند و در آن تامل بسیار کرد.

مقاله

zoharab — Fri, 26 Sep 2008 13:43:18 GMT

نگاه :

هر يك از رمان هاي كوندرا ، اثری است که بحث روی هر یک از شاخه ها و زیر ساخت های تکنیکی و مضمونی آن چه شخصیت پردازی چه زبان چه تم های اصلی رمان و… خود دنیائی بسیار وسیع تر از خود کتاب در پی خواهد داشت.سعی نگارنده نیز در این مقال تنهابه گردشی کوتاه در دنیای رمان است؛و آنچه در پی می آید اصلن مدعای نقد به معنای تخصصی آن نیست،که تنها اشاره ایست گذرا و بس.

بار هستی – میلان کوندرا – ترجمه پرویز همایون فر –نشر قطره 1382

بار هستي به هفت بخش تقسیم شده که ازبخش ابتدائی« تحت عنوان سبکی و سنگینی» شروع شده و با بخش« لبخند کارنین» به انتها میرسد وما در طی این مسیربامسائل بنیادی هستی بشر روبرو می شویم که به تفکرمان وا می دارد.

توما و ترزا شخصیت های اصلی کتاب اند . با اینکه توما بهترین جراح یکی از بیمارستان های پراگ است ؛ مایل نیست هیچ زنی به زندگی اش وارد شود ،یک رشته اتفاق شش گانه او را بسوی ترزا که به عنوان پیش خدمت دررستورانی در یکی از شهر های کوچک کار میکند،میکشاند.در سراشیب زندگي وبخاطر عشق ترزا زنی که جلوه اتفاق مطلق است ؛توما آزادی ،حرفه و همه چیز خود را فدا می کند.ترزا با آرمان خواهی ساده -دلانه و احساسات پاک وبی آلایش خود ابطال همه تضاد ها ،ابطال دوگانه تن و روان وحتی ابطال زمان را طلب می کندو چون تحقق خواسته هایش امکان پذیر نیست ،رنج می برد و رویاهای وحشتناک میبیند و این رویاها زندگی توما رادگرگون می کند .سابینا هنرمند نقاشی که دوست توماست زندگی را سبک می خواهدوهیچ چیزرا زیباتر از بسوی نامعلوم رفتن نمی داند.ونمیخواهد محدودیت بپذیرد ونمی پذیرد.فرانز روشنفکر چپ گرا و دوست سابینا شیفته وفاداری است و آن را مایه وحدت زندگی تعریف میکند.کارنین سگی که توما به ترزا هدیه کرده است –ده سال در کنار آنها زندگی می کند و وقتی بیمار ودر حال مرگ است بانگاهی پرسشگر به ترزا خیره می شود .مرگ کارنین قلب خواننده را می فشارد و متاثرش می کند؛چرا که بر خلاف نظریه دکارت که حیوان را ماشین جاندارتوصیف می کند ،کوندرا توجه وعلاقه به حیوانات را معیار نیکی حقیقی انسان می پندارد...

زمینه تاریخی رمان و بازتاب رویدادهای هجوم قوای شوروی سابق به چک در ۱۹۶۸جذابیتی دو چندان به کتاب می بخشد وبه اهمیت و کیفیت آن می افزاید.دید فلسفی ،وسعت وغنای اندیشه و زبان شیوای نویسنده ،از این کتاب اثری هنری می آفریند و مادر این اثر به تفکر و کاوش درباره زندگی انسان و تنهائی او در جهان وادار می شویم.

شخصیت دررمان های کوندرا پیش ساخته و پرداخت شده نیست؛او وقتی نوشتن رمانی را شروع می کند،شخصیت آن را خوب نمی شناسد.کوندرا می گوید:«شخصیت شبیه سازی از موجود زنده نیست،شخصیت موجودی تخیلی است؛شخصیت من تجربی است.»کوندرا شخصیتهای رمانش را قدم به قدم در راهی پر ماجراکه از پیش چندان شناخته نیست دنبال می کند واندیشه و احساساتش را در زیر ذره بین می گذارد:«در رمان هائی که من نوشته ام ،پی بردن به - من- مشخص به معنای درک ماهیت معمای وجودی او یا درک مفتاح رمزوجودی اوست.من در بار هستی ،متوجه شدم که مفتاح رمزاین یا آن شخصیت ،از چند کلمه کلیدی ترکیب شده است.این کلمه ها برای ترزا عبارتند از :تن،روان،سرگیجه،ضعف،عشق شاعرانه و بهشت؛وبرای توما:سبکی و سنگینی»

در فصل سوم ،مفتاح رمز وجودی فرانز و سابینا با این کلمه ها بررسی می شود:زن،وفاداری،خیانت،موسیقی،تاریکی،روشنائی،راهپیمائی،زیبائی ،وطن،گورستان و ...هرکدام از این کلمه ها در مفتاح رمز وجودی دیگری دارای مفهومی متفاوت است.البته این مفتاح رمز بصورت انتزاعی بررسی نشده است؛بلکه به تدریج در عمل ودر موضع و موقعیت شخصیتهای رمان متجلی می شود.کوندرادر پی قهرمان سازی نیست،بلکه برای شناختن همه انسان ها و جسم و روح آنها رمان می نویسد.اگر چه شخصیت های رمان او واقعی نیستند ،از انسان های واقعی بهتر درک و احساس می شوند.کوندرا در توصیف قهرمانان خود می نویسد:« شخصیت های رمان هائی که من نوشته ام،امکانات خود من هستند که تحقق نیافته اند.بدین سبب تمام آنها را هم دوست دارم وهم هراسانم می کنند.آنان هر کدام از مرزی گذر کرده اند که من فقط آنها را دور زده ام . آنچه مرا مجذوب میکند مرزی است که از آن گذشته ام مرزی که فراسوی خویشتن من وجود ندارد. چگونگی روابط انسانها با یکدیگر نیز یکی از مضمون های درخشان رمان های کوندرا است.احساس پیچیدگی این روابط،ما را از نظریه پردازیهاوداوری های معمول باز می دارد وبه تفکر بیشتر بر می انگیزد«ما هرگز نمی توانیم با قاطعیت بگوئیم که روابط ما با دیگران تا چه حد از احساسات ما ،از فقدان عشق ما ،از لطف و مهربانی ما یا از کینه و نفرت ما سرچشمه می گیرد وتاچه حد از قدرت و ضعف در میان افراد تاثیر می پذیرد.در آخر رمان وقتی ترزا می بیند که توما موهایش خاکستری شد و پیر به نظر می رسد ،قلبش پر از ندامت پشیمانی می شود،توما را واداشته که زوریخ را ترک کند،به خاطر او از پراگ به روستا برود و حتی در روستا نیز دست ازآزارش بر نداشته ؛زمانی که که کارنین در حال مرگ بود او را آزار داده و حتی در خیال خود او را سرزنش کرده است.اما اکنون دید چقدر بی احساس بوده است .او را می دید که پیر و خسته شده است و با انگشتان نیمه ناقص خود هرگز نخواهد توانست چاقوی جراحی به دست گیرد.سرانجام ترزا می فهمد که همیشه در آرزوی این بوده که توما پیر و ضعیف شود و چون خرگوش در چنگش آرام گیرد. آنگاه ترزا «خوشحالی عجیب و غم غریبی»را در دل احساس می کند .معنای غم این بود: «به آخر ایستگاه رسیده ایم» معنای خوشحالی این بود:«با هم هستیم»؛غم شکل وخوشحالی محتوی بود و خوشحالی فضای غم را آکنده می ساخت.

داستایوفسکی می گوید:هر قصه ای از اعماق خون و رنج انسان سرچشمه می گیرد؛کوندرا رمان بار هستی را ازاعماق خون ورنج انسان در رژیم توتالیتر کمونیستی می نویسد و نشان می دهد که حتی در این نظام ها،رمان زنده است و قهرمانانه کیچ پیکار میکند.کوندرا در هنر رمان مي گويد: کیچ به معنای «هنرپست» آورده شده ؛این سو تعبیر است زیرا کلمه کیچ به جز اثري ساده و ناشی از بد سلیقگی است.نیاز انسان کیچ منش به کیچ عبارت است از نیاز به نگریستن خویش در آینه ،دروغ زیبا کننده وبازشناختن خشنودانه و شادمانه خویش در این آینه در نظر بروخ ،کیچ از دیدگاه تاریخی به رمانتیسم احساساتی قرن نوزدهم مربوط می شود زیرا آلمان و اروپای مرکزی قرن نوزدهم بسی رمانتیک تر از نقاط دیگر و خیلی کمتر رئالیست بوده اند.در اینجاست که کیچ بی اندازه شکفته میشود،در اینجاست که کیچ پدید می آیدو هنوز هم فراوان به کار برده می شود .در پراگ دشمن اصلی هنر را در کیچ دیده ایم ؛در فرانسه چنین نیست.در اینجا در تقابل هنر حقیقی ،تفریح و تفنن گذاشته می شود.در مقابل هنر وزین و والا ،هنر سبک مایه و رشد نیافته .اما من هرگز از رمان های آگاتا کریستی به خشم نیامده ام.در عوض چایکوفسکی ،راخمانینوف هوروویتز وقتی که پیانو می زند،فیلم های بزرگ هالیوودی،کرامر بر ضد کرامر،دکتر ژیواگو(بیچاره پاسترناک)کسانی و چیز هائی هستندکه من عمیقن و صمیمانه از آنها نفرت دارم ؛و بیش از پیش از روحیه کیچ موجود در آثاری که از نظر شکل مدعی نوگرائی اند بر آشفته می شوم ،اضافه می کنم نفرتی که نیچه نسبت به کلمه های زیبا و رداهای نمایشی ویکتور هوگو درخود احساس می کرد،نشانه بیزاری از کیچ قبل از پیدایش کلمه آن بود.

شعر

zoharab — Sun, 13 Jul 2008 20:49:15 GMT

مثل ماهی

که لب هایش

هی باز و هی بسته می شوند

تمام نمی شود

تشنگیم بوسیدنت را

رام خوابی بلندم؛بلندم!

چیزی نمانده

که این خواب یکساله شود

گاهی ترس برم می دارد

نکند شلنگ بیاندازم

این خواب آشفته شود

آآآ...ب؛با مدی ممتد

چشم به هم بزنی

این خواب صد ساله می شود.

بابا چاهی و پسا نیمائی

zoharab — Thu, 06 Mar 2008 21:32:07 GMT

توضیحی در مورد این پست:

الف-دراین پست و پست هاي بعدي مي خواهم نگاهي داشته باشم به چند مدعي رهبري شعر امروز يا كمي ملايمتر مدعي ارائه ي پيشنهاد به شعر امروز .

ب- پست هاي قبلي نگاهي بود به «رضا براهني و تئوري زبانيت» ؛ « رويائي و شعر حجم»و«احمد رضا احمدي و موج نو».

پ-بي ترديد هر نگاهي در تلاقي با ديدگاههاي ديگر است كه منتج به نتيجه مي شود پس منتظر شنيدن(ديدن)ديدگاههاي شما هستم.

علي بابا چاهي و پسا نيمائي :

دهه چهل دهه اي بود كه شاهد كشمكش تفكراتي بود در حوزه شعر كه شعر را به دو شقه ناب و غير ناب تقسيم مي كرد . و نشانگر تضاد مشخصي در حوزه هاي تفكر روشنفكري ، ناشي از مقتضيات اجتماعي – سياسي آن دوره بود . شعر ناب اما عنوان عامي است براي موج نو؛ شعر حجم و .... كه در اشكال مختلف شعري است تصوير محور ، و تصوير محوري فرآيند دوره اي خاص از شعر مدرن ايران است . آغاز گاه شاعري و انتشار كتابهاي بابا چاهي نيز از دهه چهل است . اما بابا چاهي مورد نظر ما از زماني مورد بررسي قرار مي گيرد كه در موخره كتاب « نم نم بارانم » به گونه اي تئوريك درباره وضعيت شعر معاصر سخن گفته و خصيصه هاي ساخت زماني نوع شعر پسا نيمايي را توضيح داده است . و نوعي فرا روي از شعر « نيمايي » و « غير نيمايي » معرفي كرده است . ديد گاهي كه به گونه اي كاملا مشخص نظريات پسا مدرنيستي را در خود جاي داده . ديد گاهي كه :«به نوعي تجديد نظر در ذهنيت و معرفت « مدرن » است كه سعي در يكسان سازي پديده هاي مفهومي و از بين بردن تمايز ها و تفاوت ها دارد ، شالوده شكني از صورت بندي هاي معرفتي ؛ افسون زدايي از سرعتي غير مجاز كه عقليت مدرن به خود گرفته است ، آنچنان كه مهر ورزي و اشكال ديگر معرفت را زيرپاي خود نيست و نابود كرده است پرهيز از كالايي شدن زبان ، بيان و رابط هاي گفتاري و نوشتاري »( بابا چاهي: موخره كتاب قيافه ام كه خيلي مشكوك است )

و اين ديد گاه شعر پسا مدرن را شعري مي داند كه حاصل تفكر پسا مدرني است نه اينگونه كه بگوئيم اين شعر پسا مدرن است و اين يكي نيست . از نظر او هيچ مدل و الگوي خاص پسا مدرنيستي وجود ندارد . خوب وقتي هيچ الگوي خاصي از پسا مدرن وجود ندارد و از طرفي بنا به گفته خود بابا چاهي پسا نيمايي « اشارتي رندانه به مولفه هاي پست مدرنيست ها دارد » با اين تناقض نمائي وقتي بابا چاهي از ويژگي هاي شعر پسا نيمايي سخن مي گويد يعني اين ويژگي ها به الگويي خاص منتهي نمي شود . پس بابا چاهي در معرفي و تبين شعر پسا نبمايي دچار كلي گويي شده كه با ويژگي هاي شمرده خود او منافات دارد .

ومجبور مي شود مدام تاكيد كند كه « شعر پسا نيمايي بر مولفه هايي از ديدگاه پست مدربيست ها نظر دارد كه مي توانند اينجايي شوند مثلا در برخورد با سنت »

او در همان موخره تاكيد دارد پسا نيمايي نمي خواهد به آوايي مسلط تبديل شود – چون در تعارض با چنين تصوري است – از دو منظر نگارشي و نگرشي از شعر غير نيمايي ( سپيد نگاري ها و اوزان پيوندي و تفكر مبتني بر حقيقت يا خطا و .... ) و شعر نيمايي با ويژگي هاي « تصوير محوري ، نماد گرايي ، ابلاغ پيام ، غلبه مولف بر متن ، بيان اديبانه يا شبه اديبانه ، رعايت اصول عروض نيمايي دو قطبي ديدن پديده هاي مفهومي و .... » فرا روي مي كند . و از نظر نگارش صوري : از تشبيهات و استعارات ، قواعد قابل پيش بيني ، قوالب مسلم در شعر پيش از خود ، خودكار شدن زبان ، اشكال مستعمل صوتي ، تكيه كلام هاي خسته كننده و هر نوع شيوه ي ارائه را كه نظام مستقر ادبي – هنري بر آن تاكيد دارد ، به كنار مي گذارد ، و با سلب اعتبار از نمادين يا استعماري ديدن دال ها ، رويكردي مشتاقانه به تكثير فضا ، تنوع الحان و ادغام بيان ها « هم زيستي چند صحنه – چند زمان » دارد . و مي گويد : كنش ناب نگارش از منظر شعر پسا نيمايي به معناي تاكيد بر زبانيت زبان است و به تاخير انداختن معنا و نه حذف ارادي و مكانيكي معنا ها ، فرم در شعر پسا نيمايي معطوف به فضاي اجسام و پديده هاي شعر است ، نه رعايت انسجامي فرموله شده .

از نظر نگرشي : شعر پسا نيمايي تاكيد دارد بر : نفي نخبه گرايي تصويري تا كلان الگوهاي واحد انديشگي – زيبايي شناختي ، تقدس زدائي مفاهيم ( محتوا ) . شعر پسا نيمايي از حقيقتي كامل و جاودانه سخن نمي گويد ، بلكه حقايق متكثر و در لحظه را به نحوي « زباني » عرضه مي دارد . به تداعي آزاد و كشف رويا متمايل است و .... »

خوب گيريم كه همه اينها درست كه در جاي خود همينطور هم هست اما اين همه ويژگي بر شمرده چه چيز اضافه اي از نظريات مطرح اين سالها دارد جز اينكه سعي كرده همه آنها را زير يك چتر بياورد او در جايي مي گويد كه شاعراني كه زير اين عنوان قرار مي گيرند خواه يا نا خواه نگاهي به مقوله هاي پست مدرنيست « براهني مثلا در پاره اي از شعر هايش زير همين عنوان قرار مي گيرد ، بخش هاي زيادي از شعر هاي خود من ( علي بابا چاهي ) منظر قابل بررسي است . تمام شاگردان كارگاه شعر براهني زير همين عنوان قرار مي گيرند و هر گونه پسا مدرن نمايي تحت عنوان شعر پسا نيمايي قرار مي گيرد » موخره قيافه ام كه خيلي .....

اين سياست يكي به نعل زدن و يكي به ميخ را مي توان در موارد زيادي در صحبت هاي بابا چاهي نشان داد . او را در جايي مقايسه كنيد : « اطلاق اين اسم يافته ( پسا مدرنيسم ) به بخشي از شعر امروز در صورتي درست است كه اولا راه رشد كنار گذر را ( گذر به شعر فرا مدرن در پست مدرن ) بدون طي كردن روند مدرنيته و مدرنيسم در جامعه اي مثل ايران در شعر امروز بپذيريم . ثانيا گسسته نويسي ها ، نحو ستيزي هاي بي دليل و « از » ، « با » و « بي » گرائي هاي از سر تفنن در شعر را به حساب شعر پست مدرن بگذاريم و يا شعر پست مدرن را تا سطح نوعي زبان آرائي ادبي تقليل دهيم .... ) خوب؛ اشاره مستقيم تر از اين به براهني ؟ به نظر مي رسيد بابا چاهي با مطرح كردن شعر پسا نيمايي در واقع ديدگاهي را مطرح مي كند كه حاصل تاملاتي است بيشتر در كار ديگران تا خودش . هر چند همينكه خودش را تك صدا و هميشگي نمي داند و بر استقرار و آخرالزماني بودن اصرار نمي ورزد ؛ قابل تقدير است .

احمد رضا احمدی و موج نو

zoharab — Sat, 05 Jan 2008 14:59:48 GMT

توضیحی در مورد این پست:

ب- پست هاي قبلي نگاهي بود به «رضا براهني و تئوري زبانيت» و «رويائي و شعر حجم»

احمدرضا احمدي و موج نو :

احمدي از شاعراني است كه به خاطر جريان سازي در شعر معاصر قابل دقت نظر و بررسي است پيشنهاد او در كتاب « طرح » هر چند براي ادبيات فصل تازه اي نبود ( قبل از او هوشنگ ايراني دست به تجربه هايي در بي وزني ، ايجاد اشكال در فهم مفهوم ، سكته هاي خوانشي ، بازي هاي زباني و گريز از سلطه شعر ممكن زده بود ولي تداوم نداشت ) اما هسته اصلي جرياني را ساخت كه بعد ها به نام شعر « موج نو » قسمت اعظمي از ادبيات معاصر را با خود درگير كرد . احمدي داراي نظريه در شعر « موج نو » نيست ولي به جاي نظريه پردازي ها و مقدمه نويسيهاي معمول در كتاب اول خود شعري بنام قصيده چاپ مي كند كه تكرار مصرع « شب حزين و من غمين و ره دراز » است اين سطر در چهارده بيت تكرار مي شود كه نوعي بطالت را براي خوانشگر به وجود مي آورد . مراد او از اين حركت ، نوعي حركت ضد سنتي بود كه حركتي اعتراضي را مي ماند كه شعر كهن جز تكرار و مكررات چيز ديگري نيست ، اما چيزي كه اين نظر را زير سوال مي برد اين است كه احمدي هيچگونه تجربه كلاسيك نداشت كه ابتدا ثابت كند او توانائي سرودن چنين شعري را دارد كه بعد بيايد از وزن و موسيقي و .... فرا روي كند ، او حتي يك تجربه نيمائي هم نداشت ولي در مصاحبه اي از او مي خوانيم « در آغاز شاعري من با چندين كليشه روبرو بودم و كليشه شعر قديم كه فرسوده بود و دروغ بود . انجمن هاي ادبي كه در واقع مفرد و نمايشگاه فسيل هاي تاريخ بود . شعر نيما هم به سرعت به كليشه اي تازه مبدل شده بود ! » - عصر پنج شنبه 80 - 79 –

ادعائي كه فكر نمي كنم خودش هم در خلوت به آن اعتقادي داشته باشد . اما چند ويژگي شعر احمد رضا احمدي : 1- زبان : شعر احمدي داراي بيان تصويري است يعني به جاي آنكه او در كلمه فكر كند در تصوير فكر مي كند و به جاي آنكه به واژه ها حرف بزند با تصاوير قابل لمس حرف مي زند و اين بيان تصويري او را بسيار به ايماژيست ها نزديك مي كند با اين تفاوت كه تصاوير احمدي حسي ترند اما جداي از تصوير ساز و كار اين زبان تاثير نثر مي باشد . با اين توضيح كه تفاوت عمده آنها اين است كه وجه اطلاع رساني و معنا مندي يكه و مشخص نثر در شعر احمدي وجود ندارد . اما شباهتهاي شعر احمدي و نثر روزنامه اي را نمي توان كتمان كرد ؛ به همين دليل نيز براهني در « طلا در مس » در نقد مشهورش « مناجات يك جنين » مي گويد : « شعر احمدي اگر البته بتوانم به يك مفهوم شعر بودنش را ثابت كنم ... » كه اشاره مستقيم به مشكلي كه با زبان احمدي دارد . كه در همان نقد زبان شعر احمدي را با زبان « جنين خواب نما » شده قياس مي كند.

براهني در همين نقد ، احمدي را به اسكيز فرني متهم مي كند « اما هميشه در دنياي جمع افراد ، در دنياي از هم گسيختگي هاي غير منطقي و در دنياي سمبول هاي دقيقا مفهوم نيافته ، در دنياي شيفتگي كلمات نا آشنا ، اعمال بي دليل و بي هدف زندگي مي كند » . و اين اتهامات بعد ها سر لوحه كار خودش قرار مي گيرد كه در مقاله چرا من ديگر يك شاعر نيمايي نيستم آنها را به عنوان خصوصيات شعر خود عنوان مي كند .

فرم : عده اي شعر احمدي را فاقد فرم دانسته اند كه از آشفتگي شديد رنج مي برد و عده اي نيز بر اين نظرند كه فرم شعر احمدي ، فرمي است آزاد و باز و نه بسته و قالب پذير . اما واقعيت اين است كه در كار او فرم و خاصيت هاي زيبايي شناختي صورت شعر اهميت چنداني ندارد . در نزد او مهم مفهوم و تلقيات دروني متن است . نه فرم موسيقي و وزن . او در عالم شعر همواره به معنويت چشم داشته تا جنبه مادي آن و همواره به اين جمله كانديسكس استناد مي كند كه روابط در هنر لزوما روابط فرم ظاهري نيستند ، بلكه مبتني بر تفاهم دروني معنا مي باشند قبل از اين كلمات در شعر كلماتي بودند آشنا كه تركيبات آشنايي را مي ساختند و در محور هاي مشخصي جاي مي گرفتند . احمدي در طرح كلمات پيشنهادات تازه اي داشت . در اين طرح او دست به نوعي « شي سازي » مي زند . كلماتي كه ريشه در زندگي شي زده و مصنوعي امروز دارند ، كلمات تلفيضي نظير : كاغذي ، فلزي و .... كه ساخته ذهن خود احمدي بودند . و در مجموع مواد خام « موج نو » را به وجود آوردند . ايجاد فضا هايي جديد در حذف تاريخي مفهوم سابق از كلمات و حذف قاطع و سريع وزن به عنوان عنصر كانوني در شعر ، و حتي موسيقي شعر شاملو ذهنيت جديدي را پديد آورد كه مهم ترين دستاورد احمدي بود . و فضا هايي را وارد شعر معاصر كرد كه هنوز بكر و تازه است . در شعر احمدي هيچ يك از اشيا و اتفاقات و روابط در جاي اصلي خود قرار نگرفته اند و از تمامي آنها ساختار شكني شده است . و نكته آخر اينكه شعر احمدي يك شعرخود ارجاع است . واقعيت و عينيت بيرون مستقيم در شعر احمدي وجود ندارد نگاه او يك نگاه به وي و كودكانه است . و ساز و كارهاي معنايي شعر او در درون خود شعر نهاده شده است و ما نمي نوانيم از هيچ منبع و ماخذ بيروني براي توضيح شعرش استفاده كنيم. اما آنچه به عنوان تكمله مي توان اشاره كرد اين است كه احمدي خود همواره اشاره دارد كه در شعرم از آتشفشانهاي خوابم آغاز مي شود و در بيداري بر صفحات كاغذي منجمد مي شود. و جايي ديگر مي گويد : اگر شعر من ناب باشد پس از تولد ، سنگ مي شود ، من عادت به باز نويسي مكرر ، تراش ندارم و اين باز نويسي مكرر ، و اين تراش و صيقل قبل در خواب من رخ داده ، من فقط خوابم را پاكنويس مي كنم . عصر پنج شنبه شماره 80 – 79

اما پس اينجا هنرمند ( شاعر ) چكاره است تنها يك مديوم ، كه منتقل كننده گدازه هاي اين آتشفشان بر روي كاغذ است پس عرق ريزان روح چه مي شود «مي شود اين شاعر را هنرمند ناميد ؟ من! شك دارم اما از كسي كه همه چيز را انكار مي كند از سنت هاي شعري و نحله هاي شعري ديگر گرفته تا مضحك شمردن سينماي ما در بگذاريد ادبيات ما حرمت خودش را داشته باشد مثل سينما جهاني و مضحك نشود » و .... انكار خودش هم بعيد نيست . احمدي را با جمله اي از خودش به پايان مي بريم : « من وقت آن را ندارم كه تاثير شعرم را بر ديگران جستجو كنم . حوصله هم ندارم . اگر باز سخن بگويم هياهو مي شود . روزگار قضاوت خواهد كرد .... » عصر پنج شنبه 80 – 79 آري روزگار قضاوت خواهد كرد .

رويائي و شعر حجم

zoharab — Wed, 14 Nov 2007 18:27:18 GMT

توضیحی در مورد این پست:

ب- دوپست قبلتر نگاهي بود به رضا براهني و تئوري زبانيت

پ-اين پست ميبايست زودتر خدمت شما دوستان بزرگوار ارائه ميشد ولي كوچ ناگهاني تيرداد نصري در غربت بهانه اي شد كه لختي ميهمان تيرداد باشيم.

رويائي و شعر حجم ( اسپاسمانتاليسم ) :

رد پاي تحليل هاي فلسفي ، زبان شناختي در كاناليزه كردن شعر دهه اخير را در متن هاي فراواني مي توان يافت كه يكي از اين جريان هاي موثر در شعر پيشرو فارغ از داعيه هاي پسا نوگرا شعر حجم و برجسته ترين حجم گرا ها رويائي بود . شايد آشنايي او با زبان فرانسه و آگاهي از تجربه هاي زباني آن ها تفاوت قابل توجهي بين او هم نسلانش پديد آورد . هم نسلاني كه با جرياني كه در دهه چهل مشخصا با عنوان « شعر ديگر » به طور غير رسمي اعلام موجوديت مي كنند . « اين جريان خود از دل جريان موج نو شعر ايران سر بر آورده بود . شاعراني كه علي رغم داشتن جهان شعري خاص خود و تفاوت هاي چشمگيرشان از برخي جنبه هاي شعري داراي خاستگاه هاي مشتركي بودند . آنها از سه زاويه 1- زبان 2 - فرم 3 – محتوا قابل اتصال به يكديگرند . زبان شعر اغلب آنها زباني شسته و رفته ، محكم و منضبط بود كه در آن به طور چشم گيري ايجاز را رعايت مي كردند ، آنها علاقه زيادي به استفاده از كلمات نا آشنا و تركيبات نا مانوس داشته و در نحو زبان و شيوه جمله نيز ساختاري كاملا آشنا زدا داشتند . علايم سجاوندي و تقطيع هاي دقيق از ديگر ويژگي هاي زباني اين شاعران است . اين توجه افراطي در فرم نيز نمايان بود . فرمي بسته و قطعه گون با تكرار واژه ها ، رعايت فاصله ها و پاياني مشخص از لحاظ محتوا و معنا گرايش خاصي در آنها به چشم نمي خورد . در شعر آنها معنا شديدا به تحليل مي رود و لايه هاي پنهان مي گيرد . و به راحتي عريان نمي شود » - ترانه غايبان ، هادي محيط ، عصر پنج شنبه خرداد و تير 84 –

البته اين مشخصات را مي توان در مرگ / زادن هاي يك شعر همان شماره كه به بررسي چند شعر از بيژن الهي مي پردازد و توسط خود شاعر به عنوان توضيح پيش از خواندن شعر آمده مشاهده كرد .

همين مشخصات را مي توان به شعر حجم كه رويائي مدعي آن است تعميم داد . زندگي در زندگي كلمات كردن و چه طور از زير غبارشان در آوردن اين مشغله اصلي شاعران صدر جنبش حجم بود كه چطور كلمه ها را از زير غبار در بياورند و غني ترشان بكنند كه زبان فارسي را شعر فارسي را نجات داده و گردگيري كنند . « جدا كردن واژه ها از رابطه ها و از رابطه سازي هاشان ، آنها را زير غبار مي برد ، غبار فراموشي . خواننده كلمات را در ماموريت تازه اي نمي بيند . در حالي كه فرم و شبكه خون فرم را رابطه ها مي سازند . و ما اين رابطه را در وقت خواندن كشف مي كنيم . خوانش هم نمي تواند در سطح جاري باشد لايه هاي دروني لايه هاي خوانشي هستند . اين با آنچه در ما اتفاق مي افتد با جدايي از متن فرق مي كند » - يدالله رويائي ، گفتگو با امير حسين مدال ، عصر پنج شنبه شماره 66 – 65 شهريور 82 –

اما رويائي براي اينكه اصحاب زير چترش را وسعت ببخشد مي گويد « حجم گرائي يك مكتب نيست هر شعر خوبي شعر حجم است » - از سكوي سرخ –

در واقع هم تعريف خاصي از حجم ارائه نمي شود تعريف او از حجم چيزي نزديك به آنچه در اصطلاح هايدگري لوگوس يا سويه جادوئي زبان خوانده مي شود ، جائي كه كلمه ما به ازاي واقعيت يا شي نيست ، تاكيد بيشتر بر تكنيك است : « حجم يك فاصله فضايي است ، يك تك فضا ، فضائي كه بين واقعيتي كه به عنوان سكو است و ماوراي واقعيت وجود دارد . لا اقل از اينجا با هم تفاوت داريم كه شعر ديگر توصيف و شرح واقعيت نيست . پس سليقه از آنجا شروع مي شود كه چگونه داريم از واقعيت مي گريزيم . بحث بر سر تكنيك اين گريز است . » - از سكوي سرخ –

فرم از نظر رويائي همين رابطه هاي بصري است و معنا هم همان فرم است . از اين زاويه اصل همه چيز بر مشاهده عيني است ( باز نمائي جهان توسط زبان ) ؛ اما نكته اينجاست كه از نظر رويائي نگاه شاعر حرف آخر را مي زند . و زبان رويائي زباني است يكسره به خود ارجاع دهنده . رويائي در مقاله شعر بدون انسان نمي تواند شعر زبان شود مي گويد : « اين دستور زبان را نمي شود دست كم گرفت ، دستور عبدالعظيم خان قريب هم باشد ، باشد . هنوز هم يك مستشرق بي ادعا ، يك ترك ، يك كرد ، گرامر زبان را از خلال آن خيلي بهتر ياد مي گيرد تا از خلال تئوري هاي انتقادي و دانشگاهي ، كه آنها نيز به نوبه خود در نظريه هاي زبان شناسانه خود لنگر گاهي در دستور قريب دارند . ما تا زماني كه زبان شناس صاحب روش نداريم و يا تا زبان شناس هايي با روش عاريه از غرب داريم . بايد به آنچه داريم يعني به همين دستور قريب و به آن چه دستور نويسان جمع آوري كرده اند و از زبان خودمان بيرون كشيده اند و .... قناعت بورزيم و دل ببنديم . و كار شاعري را و خلق زباني را به آشفتگي هاي روش هاي دستور نويسي نيالائيم و .... » اما مسئله سر اين است كه براي موارد متعدد از شعر رويائي نيز مشكل بتوان معنايي پيدا كرد . رويائي مي گويد « زبان نمي تواند در شعر جدا از شاعران براي خودش برود و دستور نپذيرد .... زباني كه در متن براي خودش برود از متن بيرون مي رود » - شعر بدون انسان –

اما سوال اينجاست اين – بيرون از متن – كجاست ؟ از منظر رويائي اين گريز از زبان ممكن است « اين كار را ذهن انسان مي كند ، حضور سوژه در زبان به صورت من مي كند ، با زبان شاعر شخص شاعر است ، من او با اوست ، نه من او بلكه ضمير من با اوست ، با او و كلامي كه مي رود ... » - رويائي ، شعر بدون انسان –

و به نظر من مشكل رويائي از همين جا شروع مي شود كه شعر او بسيار به ذهن و انتزاع پناه مي برد و در مجموع دل آدم را مي زند . اما در هر صورت تجربه رويائي در زمان خودش تجربه بزرگي بود و دستاورد مهمي هم براي شعر فارسي داشت اين كوشش ها بخصوص در حيطه فرم اغلب خلاقه بود و به اوجي نظر گير مي رسيد اما اين روز ها داعيه رهبري شعر امروز سبب شده رويائي بيشتر از آنكه مشغول شعر باشد در پي آخر الزماني كردن آئين شعر خود است . يكي از مواردي كه رويائي را از براهني متفاوت مي سازد اين است كه رويائي به چيزي كه دست يافته قانع شده است و براهني در پي تجربيات جديد تر است ، بدون درنگ روي يافته ها و اين به نظر من سبب هرز رفتن انرژي است بدون آنكه شعرش به تشكلي برسد.

در سوگ تيرداد و ادامه با شعر تيرداد

zoharab — Wed, 31 Oct 2007 19:01:18 GMT

تيرداد نصري رف...

نه نرفته است كه نرفته بود

كه همين حوالي بود

توي همين دنيائي كه خودش ساخته بود كه ساخته بوديمش

كه مرگ ندارد

كه لندن دارد

كه لندنش مرگ ندارد

(كه مرگ در لندن بر لندن!!!)دارد

كه لندنش تيرداد ندارد

كه لندنش تيرداد دارد

كه شعر داردكه شعرهايش تيرداد دارد

كه شعرهاي تيرداد دارد

كه تيرداد در شعرهايش ادامه دارد ...

..................................................................

بدنی پر از جراحت پنهان و آشکار...

دهانی خونين

            که يک بار به تبسمی فرخنده

دسته گلی پيشکش آزادی هديه کرد...

چشمانی باز _با نگاهی ثابت...

اين منم افتاده در کوچه پس کوچه های < فورست گيت >لندن؟

من اما در ميهنم هستم همچنان که

پرسه می زدم و _ پرسه می زنم هنوز

                              خيابان های پر از نارنج شهسوار را

همچنان که

نفتکش ها را نگاه می کردم و _ نگاه می کنم هنوز در بندر آبادان

همچنان که

در فوزيه تهران٫با دوستان٫کشته شدگان انقلاب را می شمرديم

و _ می شمرم

همچنان که شاعر بودم و _ شاعری هنوز بدون کتابم

همچنان که

دختر و پسرم به زندان شيراز افتادند و _ در زندانند در تبريز

همچنان که

همسرم خودکشی کرد در مشهد و _ خودکشی می کند در کرمان.

مادرم?.....در زاهدان از غصه دق کرد

و پدرم?

دستفروشی روشنفکر که از پنجره انبار کتابهاش در اصفهان

به جهانی می نگريست تهی از شقاوت.

در کوچه پسکوچه های مه گرفته < فورست گیت > لندن٫ شاعر!

جسد پناهنده ای روی زمين است _ پليس ها دور تا دورش جمعند

                           (تيرداد نصري)